Tràng Tiền Plaza

Từ WikiHanoi

Tràng Tiền Plaza là một trung tâm thương mại của quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Đây là một trong những trung tâm mua sắm lớn nhất Hà Nội và đoạt tiêu chuẩn quốc tế. Nó có 4 mặt tiền. Hiện nay nó rất gần Bưu điện Hà Nội và nhìn ra hồ Hoàn Kiếm.

Mục lục

1 Giới thiệu
2 Lịch Sử
3 Cấu tạo
4 Liên hệ
5 Xem thêm
6 Hình Ảnh
7 Liên kết ngoài

Giới thiệu

Trung tâm thương mại này được thành lập vào năm 1999 do nhu cầu mua sắm cao. Chính phủ đã quyết định xây dựng trên nền đất của cửa hàng bách hóa cũ. Sau khi xây dựng xong công ty TNHH Thương mại Tràng Tiền đã đảm nhận việc quản lý tòa nhà. Nơi này nhìn thông ra hồ Hoàn Kiếm, gần nhà hát lớn. Có diện tích 20000 m vuông với các trang thiết bị hiện đại. Nó đạt tiêu chuẩn của quốc tế, hàng hóa đa dạng.

Lịch Sử

Bách hóa Tràng Tiền ( hay Bách hóa tổng hợp ) là tiền thân của Tràng Tiền Plaza trang hoàng ngày nay: Năm 1808, nhà Nguyễn cho lập xưởng đúc tiền ở thôn Tràng Tiền nên có tên gọi Tràng Tiền (hay Trường Tiền). Tràng Tiền xưa thuộc đất làng Cựu Lâu, huyện Thọ Xương. Tràng này đúc cả tiền đồng lẫn tiền kẽm. Không biết vì lý do gì mà chính quyền nhà Nguyễn chỉ tuyển phụ nữ. Hết giờ làm việc, qua cổng, chị em bị lính gác kiểm tra kỹ lưỡng nên có câu:

Thứ nhất làm lính Tràng Tiền

Thứ nhì được cúng quan hiền Kẻ Mơ

Hay:

Sống làm lính gác Tràng Tiền

Chết làm Thành hoàng làng Mơ

Câu thứ hai liên quan đến câu chuyện một vị quan trấn ở đất Mơ. Vị quan này thanh liêm và hiền lành nhưng có cái tật là thích chị em. Khi chết được người dân xây đền và chị em vùng Mai Động, Tương Mai, Thịnh Liệt mang rau quả vào thành bán thường qua đặt quả cau, lá trầu, thắp nén hương khấn vái cho buôn may bán đắt. Chiếm được Hà Nội năm 1883, Pháp đã phá tràng đúc để lấy đất xây dựng khu trung tâm vào năm 1887. Năm 2000, đơn vị thi công đào móng để xây Trung tâm Thương mại đã phát hiện được dấu tích của xưởng đúc tiền thời Nguyễn.

Trung tâm Thương mại Tràng Tiền thời Pháp có tên là Nhà hàng Godard do Liên hiệp Thương mại Đông Dương và châu Phi (viết tắt là LUCIA) xây dựng vào những năm đầu thế kỷ XX. Năm 1958, Nhà nước thực hiện cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh thì 49 quầy hàng trong Godard được dọn hết, dù trước đó, đầu thập niên 50 họ mua lại của chủ Godard. Tháng 9-1959, Godard được đổi tên thành Bách hóa Tổng hợp. Cũng có người gọi là Bách hóa Tràng Tiền vì nó nằm trên phố Tràng Tiền.

Nhà hàng Godard

Đầu tháng 9-1960, Bách hóa Tổng hợp khai trương, người đứng chờ vào xem cửa hàng thương nghiệp quốc doanh vốn xa lạ với người dân đông cứng vỉa hè phố Hàng Bài, Hai Bà Trưng và Tràng Tiền. Khi nhân viên mở cửa, dân chen chúc xô nhau đến nỗi nhiều người mất cả giày dép đành phải đi chân trần vào bách hóa. Nhân viên bảo vệ gom lại thành 3 đống giày dép lớn ngoài vỉa hè. Xem xong, họ đi ra bới đống dép tìm nhưng do nhiều đôi giống nhau nên đành xỏ đại một đôi.

Godard là tòa nhà hai tầng, tầng dưới cao 6 mét. Tầng trên 5 mét. Diện tích mặt bằng xấp xỉ 4.500 mét vuông. Sàn tầng một lát đá thấm thủy khổ lớn để hạn chế nước vào ngày nồm. Trần trát vôi rơm, sàn tầng hai bằng gỗ lim. Mái bằng khung thép uốn thành vòm, dưới vòm cũng trát vôi rơm, trên lợp bằng miếng tôn nhỏ hình chữ nhật. Xung quanh là cửa kính để lấy ánh sáng. Từ tầng một lên tầng hai có bốn cầu thang bậc gỗ, lan can bằng thép có hoa văn và trụ cầu thang bằng đồng đúc.

Godard có ba mặt phố, phía bắc là Tràng Tiền, phía nam là Hai Bà Trưng và phía tây là Hàng Bài. Ba cửa chính ra vào Bách hóa có dòng chữ tiếng Pháp “Không dựng xe ở đây” bằng đá trắng gắn chìm trên vỉa hè. Vỉa hè rất cao so với mặt đường để phòng ôtô có lao lên sẽ bị chặn lại, đảm bảo an toàn tính mạng cho người đi lại. Vỉa hè bo bằng đá đen chôn sâu dưới đất hơn một mét để nếu ôtô đâm vào sẽ không đổ gẫy. Vì sao Godard không xây cao? Giản đơn vì chính quyền thời đó không cho phép các công trình quanh hồ Gươm xây quá cao, họ sợ hồ Gươm sẽ lọt thỏm trong các khối nhà như thế làm mất vẻ đẹp thơ mộng của khu vực này. Nhưng tại sao dân số Hà Nội đầu thế kỷ XX chỉ hơn 10 vạn người ta lại xây Godard lớn như vậy?

Việc xây dựng nhà Godard là bước ngoặt cho thương mại Hà Nội vốn trước đó chỉ có các chợ truyền thống. Nếu trước kia chợ họp theo phiên và chỉ bán nông sản, đồ thủ công, lương thực... sản xuất tại Hà Nội hay các vùng lân cận hoặc bán một số mặt hàng từ các tỉnh phía nam Trung Quốc mang qua thì Godard bán đủ thứ nhập từ Pháp, Ấn Độ, Hồng Kông hay các nước thuộc địa của Pháp.

Tuy nhiên, trong hàng chục năm đầu thế kỷ XX, khách đến Godard chủ yếu là lính, sĩ quan, công chức Pháp và vợ con họ cùng một số ít người Việt giàu có. Năm 1909, nhà hàng này xảy ra cuộc đình công. Nguyên nhân là chủ nhà hàng kiểm tra thấy mất hàng hóa đã ra lệnh cho nhân viên bảo vệ người Ấn Độ hàng ngày lục soát từng người bất kể nam hay nữ. Sáng 6-5-1909, không thấy một số thông ký đi làm, chủ nhà hàng đã thuê ngay người khác và chiều hôm đó cuộc đình công xảy ra để phản đối việc thay nhân viên không báo trước và khám xét vô cớ. Năm 1950, lo sợ sự thất bại của người Pháp ở Việt Nam, chủ nhà hàng Godard đã chia lô bán cho thương nhân Việt.

Bách hóa tổng hợp

Năm 1959, ông Vũ Đình Trọng (nhà ở phố Hàng Giò nay là đầu phố Bà Triệu, sau này ông chuyển xuống sinh sống ở huyện Thanh Trì) đi kháng chiến về được phân công làm Trưởng tiểu ban trang trí nội thất, thiết kế các gian hàng Bách hóa Tổng hợp sao cho hợp lý và hơn hẳn cách bài trí trước đó để cho thấy tính ưu việt của thương mại xã hội chủ nghĩa. Ông Trọng nhờ ham học hỏi nên đã hoàn thành nhiệm vụ được giao, trình bày rạch ròi, mạch lạc làm cán bộ thành phố rất hài lòng.

Tràng Tiền plaza - 2004

Cứ hai hay ba năm người ta lại cho làm mới Godard bằng cách quét vôi, sơn cửa. Sau khi trở thành Bách hóa Tổng hợp thì năm, sáu năm mới tu bổ một lần. Do thời gian sơn sửa, quét vôi rất lâu mất hàng tháng nên người ta phải chọn phường sơn vôi giỏi để công việc kinh doanh diễn ra bình thường. Dân sơn vôi làng Phương Liệt (nay là phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân) bao giờ cũng được chọn. Phương Liệt còn có tên nữa là Giáp Cửu, làng ít ruộng, bởi vậy từ già đến trẻ thường vào nội thành làm nhiều nghề khác nhau.

Cuối thế kỷ XIX, khi chính quyền Pháp xây các khu nhà hành chính, công thự thì dân Phương Liệt làm công cho các công trình này và học được nghề sơn vôi, lắp cửa kính. Nhờ đó, một số người thạo nghề không làm thuê nữa mà đứng ra nhận thầu rồi gọi người làng đi làm. Nổi tiếng nhất là cụ Cai Phảng. Nhiều năm liên tục, việc sơn cầu Long Biên, sơn đài vô tuyến điện cao tới mấy chục mét ở ngã tư Vọng, quét vôi các tòa nhà lớn, công thự, nhà riêng đều do cụ Cai Phảng đảm nhận và gọi người làng đi làm.

Không phường nghề nào có thể vượt Phương Liệt về lọc vôi, pha màu, đặc biệt là chọn đót làm chổi. Nước vôi sánh nhưng không đặc nên bám tường và khi khô rất mịn. Có câu chuyện vẫn lưu truyền ở làng nghề này là khi nhận quét sơn cửa Tòa nhà Thống sứ Bắc Kỳ, thợ Phương Liệt không dùng chổi nhập từ chính quốc mà dùng những cành đót bó lại làm chổi. Khi sơn cửa, nước sơn mịn hơn và không có vết. Thợ Phương Liệt quét trần Bách hóa Tổng hợp thì việc mua bán ở dưới diễn ra bình thường, không rơi một giọt vôi.

Thời bao cấp, Bách hóa Tổng hợp là nơi bán vải vóc, đồ điện máy, giày dép, văn phòng phẩm… lớn nhất Hà Nội và miền Bắc nên có người gọi đó là pháo đài thương nghiệp xã hội chủ nghĩa. Dù các cửa hàng bách hóa nằm rải rác khắp nơi trong thành phố nhưng Bách hóa Tổng hợp bao giờ cũng đông đúc vì đây là khu trung tâm, gần hồ Gươm kem Tràng Tiền và điểm đỗ tàu điện. Nó nổi tiếng đến mức khách các tỉnh về chơi mà chưa vào Bách hóa Tổng hợp coi như chưa về Hà Nội. Nhiều nhà có con gái đỗ đại học cũng không hãnh diện bằng nhà có con xin được chân bán hàng trong ngành thực phẩm, lương thực hay bách hóa, nhất là làm ở Bách hóa Tổng hợp.

Năm 1958, Hà Nội cũng như các tỉnh, thành miền Bắc khác bắt đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, hàng loạt nhà máy lớn được xây dựng với sự giúp đỡ của Liên Xô, Trung Quốc nhưng lại thiếu hẳn nhà máy, xí nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng. Sản phẩm phục vụ cho sinh hoạt thiếu nghiêm trọng nên hàng hóa ở Bách hóa Tổng hợp lèo tèo.

Ngay đến viên đá lửa cũng thiếu khiến nhiều gia đình phải thắp đèn dầu cả ngày để khi nhóm bếp không phải sang hàng xóm xin lửa. Năm 1980, Việt Nam ký Nghị định thư về hợp tác lao động với Liên Xô và các nước Đông Âu như: Cộng hòa dân chủ Đức, Bungari, Tiệp Khắc, người lao động Việt Nam ào ào “đi Tây”. Và từ đó, hàng hóa trên thị trường bắt đầu khá hơn.

Dây may-so, bàn là, nồi áp suất, chậu nhôm, máy sấy tóc… từ Liên Xô theo tàu biển về Việt Nam; xe đạp Mifa, áo lông, dép da, phim chụp ảnh Orwo, giấy ảnh, xe máy Simson từ Cộng hòa dân chủ Đức; thuốc chữa bệnh từ Hungari; giày da, xe đạp từ Tiệp Khắc ùa về… Những người chuyên gom hàng mua địa chỉ của chủ hàng từ nhân viên hải quan, sau đó mò đến tận nhà kỳ kèo giá cả và ôm hết. Chợ đen sôi động dần, song hàng hóa ở Bách hóa Tổng hợp vẫn thế, thậm chí còn teo dần vì các cơ sở sản xuất trong nước thiếu nguyên liệu.

Thiếu thốn mới sinh ra “phe phẩy” (mua đi bán lại) và xếp hàng. Có người cho rằng “phe phẩy” xuất phát từ apphe (tiếng Pháp-buôn bán). Nhưng lại có người giải thích, vì các mùa nóng các bà buôn ngồi phe phẩy chiếc quạt nan chờ khách, và các bà cũng mua rồi bán lại kiếm chút lời nên từ “phe phẩy” ra đời để chỉ những người buôn đi bán lại.

“Phe phẩy” là sản phẩm đặc trưng của cơ chế bao cấp. Người làm nghề “phe phẩy” hầu hết là đàn bà con gái .Từ sớm, họ đã có mặt ở các cửa hàng thực phẩm, chất đốt, bách hóa... Ai bán phiếu thịt, đậu phụ, nước mắm, phiếu vải, phiếu đường hay phiếu dầu họ mua hết. Tiêu chuẩn đường phiếu E (cán bộ bình thường) một tháng là nửa cân, phiếu N (nhân dân) một tháng là hai lạng rưỡi.

Bìa gia đình tùy theo nhiều hay ít người nhưng nhiều nhất cũng chỉ được 3 bánh xà phòng. Nhà ai có đài cũng phải đăng ký, trong đăng ký ghi rõ đài gì, mua hay tự lắp mới được mua pin cung cấp. Tuy nhiên, tiêu chuẩn tháng chỉ hai viên pin Con Thỏ nên hết điện, người ta phục hồi bằng cách đục đít sau đó cho muối vào sẽ nghe thêm được vài ngày. Hầu hết người “phe phẩy” đều thì thụt với mậu dịch viên vì ngành thương nghiệp cấm không được phép bán nhiều. Có thời kỳ Bách hóa Tổng hợp tập trung tới mấy chục “phe”. Bảo vệ đuổi, họ ra ngoài, bảo vệ đi họ lại vào gạ mua tem phiếu.

Thỉnh thoảng cũng có phe bị bắt vào đồn công an, phải viết bản kiểm điểm cam kết không buôn bán tem phiếu nữa. Việc bán hàng theo tem phiếu khiến người nước ngoài ngạc nhiên. Trong cuốn sách có tên “Mùa xuân trên phố Hàng Đào” của Nhà xuất bản Kossuth Budapest năm 1977 trong đó có tới mấy chục trang viết về Bách hóa Tổng hợp cùng nhiều hình ảnh chụp năm 1974.

Tháng 4-1993, Công ty Thương mại Hà Nội liên doanh với Công ty Dragon Property Asia Limited lập dự án phá Bách hóa Tổng hợp xây dựng “Tràng Tiền Plaza” với thời hạn 50 năm. Liên doanh này đã đưa ra thiết kế tòa nhà có chiều cao mặt phố Tràng Tiền là 10 tầng, mặt phố Hai Bà Trưng là 20 tầng. Tháng 5-1994, Ủy ban Nhà nước về Hợp tác đầu tư cấp Giấy phép đầu tư số 855/GP, thành lập Công ty Liên doanh Trung tâm Thương mại Hà Nội với cái tên “The Hà Nội Plaza”.

Tháng 5-1995, Kiến trúc sư trưởng thành phố ra quyết định cho phép phá Bách hóa Tổng hợp. Nhưng 4 tháng sau, ngày 29-9-1995 Bách hóa Tổng hợp mới ngừng bán hàng. Nhà văn Vũ Bão có bài viết đăng trên Báo Tiền Phong mô tả buổi bán hàng cuối cùng với tâm trạng buồn bã, mất mát qua những kỷ niệm của ông và nhiều người Hà Nội.

Theo An ninh Thủ đô