Một góc đô thị Hà Nội. Ảnh: Phạm Yên

Khi “ông” Bộ Xây dựng nói gà, “bà” Hà Nội nói vịt xung quanh tranh cãi về “trục Hồ Tây – Ba Vì và Trung tâm hành chính Quốc gia Ba Vì”. PV Tiền Phong đã phỏng vấn KTS Đào Ngọc Nghiêm – Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Hà Nội – nguyên Giám đốc Sở QHKT Hà Nội.

Ông Nghiêm nói: Quy hoạch chung Hà Nội năm 1998, đến nay đã nhiều lần điều chỉnh, nâng quy mô lên rất lớn, nhiều nội dung dự báo không chính xác, nhiều nội dung trong quy hoạch không thành hiện thực. Khu vực lõi trung tâm không những không giảm dân số mà còn tăng lên đến 40 vạn người.

Góp ý đúng một số việc nhưng hơi muộn

Về trục Ba Vì – Hồ Tây và xây trung tâm hành chính Quốc gia tại Ba Vì, theo ông có phù hợp không trong điều kiện hiện nay?

Tôi thấy anh Thảo (Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo-PV) nói một số việc đúng, nhưng tiếc là nói hơi muộn! Lẽ ra phải nói ngay từ tháng 4-2010, trước khi họp Quốc hội. Quan điểm chuyên môn của tôi thì có một số vấn đề đặt ra: Hà Nội là một đô thị lịch sử. Khi phê duyệt quy hoạch cần xem xét kế thừa một cách có chọn lọc, kế thừa ưu thế của quy hoạch cũ.

Ví dụ như trung tâm Hoàng Thành, quy hoạch mạng lưới ô bàn cờ ở khu trung tâm, quy hoạch xanh; quy hoạch giao thông hình mạng nhện gồm các tuyến đường vành đai và tuyến xuyên tâm.

Các tuyến vành đai nhằm phân bố giao thông. Các tuyến xuyên tâm bao giờ cũng có điểm đầu, điểm kết thúc dẫn tới các trục không gian. Tuy nhiên, trong quy hoạch 108 -1998 không hề đề cập đến trục Ba Vì- Hồ Tây.

Còn đối với Trung tâm hành chính Quốc gia tại Ba Vì chúng ta phải lưu ý rằng, trên thế giới chỉ có 11 quốc gia tách trung tâm chính trị với hành chính, trong đó chỉ có 4 quốc gia thành công. Vậy Việt Nam có lý do gì đặc biệt để tách trung tâm hành chính với trung tâm chính trị?

Nhưng việc dự trữ đất là cần thiết nhất là trong tình hình đất đai tại nội thành dành xây dựng trụ sở nhiều bộ, ngành đã cạn kiệt?

Hiện có nhiều bộ đang xây mới như Bộ Ngoại giao, nhiều bộ đã được cấp đất mới như Tài nguyên Môi trường, Nội vụ, Khoa học Công nghệ, Công an…Vậy chả nhẽ trong vòng có mấy chục năm nữa lại không khai thác sử dụng vị trí này mà lại dồn lên Ba Vì? Nếu bộ nào chưa có đất thì ta tìm mới, ví dụ khu Tây Hồ Tây hiện nay vẫn còn quỹ đất ước khoảng gần 60 ha có thể dùng để bố trí trụ sở.

Ngay cả khu Mỹ Đình cũng còn đất nếu ta điều chỉnh quy hoạch. Trong khi theo dự báo của quy hoạch chung thì chỉ cần khoảng 200-300 ha là đủ. Theo tôi có thể quy hoạch mang tính dự báo quỹ đất tại Ba Vì để sử dụng sau 2030, còn dùng để làm gì thì cũng không nên cụ thể.

Lo thành quy hoạch treo

Bộ Xây dựng cho rằng dân số khu vực Hoà Lạc, Sơn Tây tương lai lên đến 1 triệu người nên nhu cầu đi lại rất lớn, mặt khác rất cần có điểm nhấn cho quy hoạch Hà Nội mở rộng nên cần thiết xây dựng trục Ba Vì- Hồ Tây?

Ba Vì cần xác định là không gian xanh. Nếu khẳng định tuyến Hồ Tây- Ba Vì là không gian xanh thì có đảm bảo không gian của công chúng không? Hay là thu hút các dự án hai bên đường? Tuyến đường Láng – Hòa Lạc, tuyến 32 đang được mở rộng dang dở, đường quốc lộ 1 đang triển khai, đường sắt trên cao, hàng loạt cầu mới, nơi đỗ xe đòi hỏi vốn đầu tư rất tốn lên đến cả chục tỷ đô la.

UBNDTP Hà Nội: Trục Hồ Tây – Ba Vì không có ý nghĩa

“Trục đường này hệ quả gắn liền với việc quyết định vị trí Trung tâm hành chính Quốc gia, ảnh hưởng lớn đến lĩnh vực kinh tế – xã hội và phát triển đô thị bền vững. Khi đã khẳng định không xây dựng Trung tâm hành chính Quốc gia mới tại Ba Vì, thì việc xây dựng trục này không có ý nghĩa về công năng và về kinh tế – chính trị- xã hội”. – Trích văn bản của UBND TP Hà Nội gửi Thủ tướng Chính phủ

Có thêm con đường mới để giảm ách tắc giao thông là yếu tố hay. Nhưng người quyết định cần tính toán đến bài toán kinh tế có khả năng thực hiện không hay là lại biến thành quy hoạch treo.

Thứ hai là nhiều tuyến đường chưa được hoàn thiện mở rộng như Láng-Hoà Lạc, quốc lộ 32. Thứ ba là yếu tố văn hoá. Hoà Lạc đang có 8 vạn dân, vậy làm cách nào nâng lên 60 vạn cho 2030?

Bộ Xây dựng: Trục Hồ Tây – Ba Vì là cần thiết

“Tuyến đường Hồ Tây- Ba Vì là cần thiết bởi lưu lượng giao thông ra phía tây Hà Nội rất lớn. Chúng ta phải nhìn bức tranh toàn cảnh TP, không nên đặt vấn đề đường này, đường kia cách nhau bao xa…

Vấn đề là cần bổ sung các đầu thoát giao thông ra khỏi nội đô chứ không phải như Hà Nội đếm thấy có nhiều đường rồi thì thôi”. – Trích trả lời phỏng vấn báo Tiền Phong của Thứ trưởng Bộ XD Nguyễn Đình Toàn

Nhiều người cho rằng nếu quy hoạch mới của Hà Nội không có trục Thăng Long, không có Trung tâm hành chính quốc gia tại Ba Vì thì sẽ chẳng có điểm nhấn và Hà Nội mới chỉ là một phép cộng đơn thuần?

Đến lúc này Hà Nội 1.000 năm tuổi, chúng ta cần suy nghĩ tạo lập ra hình ảnh của đô thị lịch sử. Nhưng tiếc rằng chúng ta chưa làm được điều này.

Trong khi đó Hà Nội tiềm ẩn trong lòng mình rất nhiều giá trị quý báu như khu phố cổ, Cổ Loa ngàn năm lịch sử, Hoàng Thành và hệ thống các di tích… chúng ta chưa kết nối được. Chúng ta chưa nhận diện được hết các giá trị văn hóa lịch sử.

Trong đồ án này nổi lên là ý tưởng phát triển Thủ đô theo mô hình chùm đô thị, giữa các đô thị là hành lang xanh đó là đúng đắn. Nếu chúng ta phát triển tốt các đô thị vệ tinh thì sẽ giảm đáng kể áp lực vào trung tâm.

Ngoài ra còn vấn đề thoát lũ, xử lý ô nhiễm môi trường, quy hoạch đất nghĩa trang… Đây cũng là thế mạnh của đồ án này. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là khả năng thực hiện ra sao.

Hai que diêm không thể xếp thành hình tam giác

Hiện Hà Nội và Bộ Xây dựng vẫn chưa thống nhất về tuyến Hồ Tây-Ba Vì và quy hoạch trung tâm hành chính Quốc gia. Ý kiến của ông về vấn đề này thế nào?

Theo tôi không nên đặt ra vấn đề là khi hai cơ quan chưa nhất trí thì đẩy lên Chính phủ quyết. Cần làm rõ đây là trục cảnh quan hay là trục giao thông, nếu là trục cảnh quan thì có cần kẻ thẳng hay không? Năm 1992, chúng ta đã nghĩ đến phải có đường sắt đô thị trên cao, đã cử nhiều đoàn đi nước ngoài tham quan học tập nhưng khi hỏi đến tiền thì không biết lấy đâu ra!

Nhưng Bộ Xây dựng cho rằng vốn đầu tư dự án này không phải là vấn đề?

Về lý thuyết thì nhiều người biết nhưng phải xem là khả thi đến đâu. Trong tờ trình gửi cấp trên, cơ quan lập đồ án cho rằng tạo được vốn từ các khoản thu về đất đai nhưng tính ra không đủ. Trường hợp còn thiếu thì vay nước ngoài. Bây giờ nợ nước ngoài của Việt Nam khá cao, nếu như vì đầu tư cho Hà Nội mà tiếp tục phải vay thì rất cần cân nhắc kỹ.

Tôi cho rằng nếu chỉ có hai que diêm thì không thể xếp thành hình tam giác. Ở đây đang cần có gạch nối của cơ quan có thẩm quyền. Chuyên gia, tư vấn chỉ có quyền nêu vấn đề, còn cơ quan thẩm quyền mới quyết định. Trong trường hợp này, Hà Nội và Bộ Xây dựng phải kết hợp với nhau, chứ không nên rạch ròi quá thì sự phối hợp sẽ giảm.

Xin cảm ơn ông!

Điều gì đang xảy ra?

Điều gây bất ngờ với nhiều người là trong bản thuyết minh tóm tắt hồ sơ thẩm định Quy hoạch chung Xây dựng Thủ đô, phần ghi đơn vị tư vấn lập quy hoạch ngoài ghi tên Liên doanh PPJ (gồm 3 công ty: Perkins Eastman của Mỹ, Posco E&C và Jina của Hàn Quốc) còn có tên của hai đơn vị trong nước là Viện Kiến trúc Quy hoạch Đô thị và nông thôn (Bộ Xây dựng) và Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội (của thành phố Hà Nội).

Trước sự lạ này dư luận đặt câu hỏi: Vậy thực chất hai đơn vị của Việt Nam có nằm trong thành phần liên doanh của 3 công ty nước ngoài hay chỉ là đơn vị B phảy (làm thuê cho Cty nước ngoài)? Và nếu làm thuê thì tại sao lại cùng ký tên đóng dấu trình Hồ sơ thẩm định?

Đặc biệt điều gây ngạc nhiên là hai đơn vị phía Việt Nam là “con đẻ” của Bộ Xây dựng và UBND TP Hà Nội vậy nhưng khi xây dựng Đồ án quy hoạch đã khiến hai “ông bố” vênh quan điểm 180 độ về trục Ba Vì – Hồ Tây. Điều gì xảy ra ở đây vậy?

Phùng Sưởng – Minh Tuấn (Tiền Phong /thực hiện)

Các đại biểu thảo luận về đồ án quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội tại tổ . Ảnh: Hồng Vĩnh

Thảo luận về Quy hoạch chung Hà Nội, đại biểu Quốc hội còn băn khoăn, lo lắng không chỉ về nguồn vốn đầu tư quá lớn, mà quan trọng hơn – chưa thấy rõ động lực có thể biến một thủ đô mang dáng dấp của một tỉnh với 60% là nông thôn, trở thành siêu đô thị 10 triệu dân?

ĐB Trần Du Lịch (TPHCM) nhận xét, việc lập quy hoạch cho một đô thị hơn 3.300 km2 trong vòng một năm là việc làm quá sức, quá vĩ đại! Khi mở rộng thủ đô, tại QH đại biểu này đặt câu hỏi, chúng ta đã làm được gì với 900km2 của Hà Nội khi chưa mở rộng, nhưng không thấy trả lời. Bây giờ, Thủ đô mở rộng rồi, ta sẽ làm gì với cái lõi 900 km2 đó?

Nhìn sâu vào đồ án, ĐB Lịch cho rằng với 60% diện tích là nông thôn, Hà Nội hiện mang dáng dấp một tỉnh hơn là một đô thị. Vậy mà, bản quy hoạch không làm rõ động lực kinh tế là gì – bởi nếu không có động lực, chúng ta không thể tự vẽ ra đô thị được. Ngay như 5 đô thị vệ tinh, nếu làm như đồ án sẽ bằng 5 TP Đà Nẵng hiện nay, nhưng cũng không chỉ ra động lực để biến quy hoạch thành hiện thực.

Qui hoạch chưa hướng đến được việc tôn vinh và chưa giữ được cái hồn của thủ đô. Chúng ta muốn phát triển thủ đô nhưng không vì cái vốn có của thủ đô, mà đó mới là cái cần giữ lại cho con cháu. Đồ án chưa nói lên được tinh thần Hà Nội – trái tim của cả nước

ĐB Nguyễn Huy Cận (TPHCM)

Thực tế, gần đây các tỉnh, thành phố xây dựng nhanh, nhưng để hình thành đô thị rất khó khăn. Ví như khu Nhơn Trạch trong Nam làm rất lâu rồi nhưng cũng chưa thành đô thị. Nếu không giải quyết được vấn đề, cả Hà Nội sẽ là một đại quy hoạch treo.

Bàn về trục Thăng Long, ĐB Lịch nói trên thế giới các trục như Tràng An (Bắc Kinh), Oa-sinh-tơn đều mang triết lý rất rõ, còn trục Thăng Long, chưa rõ giá trị biểu tượng, triết lý là gì. Với kỹ thuật vi tính hiện nay, việc vẽ ra các trục đó rất dễ, rất đẹp nhưng phải căn cứ thực tế.

“Nếu đó là đất dân đang ở mà bồi thường thì không tiền nào làm nổi. Tôi cho rằng với 90 tỷ USD chúng ta không thể làm được một quy hoạch như vậy. Riêng việc giảm tỷ lệ nông dân từ 70% xuống 30% thì những người nông dân trở thành thị dân đó sẽ sống bằng gì?” – ĐB Lịch phân tích.

Nhiều ĐB cho rằng khó chấp nhận ý tưởng: Trung tâm chính trị tại Ba Đình còn trung tâm hành chính lên Ba Vì, bởi như vậy ông đứng đầu ngồi ở Ba Đình còn ông thực thi lên Ba Vì! “Khu Tây Hồ Tây rất đẹp, kết nối được với Ba Đình hiện nay nhưng bây giờ ở đó là Ciputra, cạnh đó sẽ là khu đô thị Hàn Quốc, còn chúng ta đi lên Ba Vì là sao?” – ĐB Lịch đặt câu hỏi.

Còn ĐB Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội) đề nghị, phải làm rõ việc phân bố dân cư thế nào? Quan chức hành chính, trí thức lên Ba Vì vậy bà con Ba Vì chạy về đâu? Trục Thăng Long là trục tâm linh, trục kinh tế hay trục gì? “Ngoài ra Chính phủ cần làm rõ: kết nối văn hoá hai vùng: Hà Tây – Hà Nội thì văn hoá chính là gì?” – ĐB Đào băn khoăn.

“Dự án cần tới 90 tỷ USD thì với nguồn vốn chủ yếu huy động trong nước sẽ rất khó khăn. Đường vành đai 1 cả chục năm làm chưa đến đâu, vậy thì làm thế nào để thực hiện được các công trình “khủng khiếp” này?” – ĐB Phạm Thị Loan (Hà Nội) lo ngại.

Phải có bản sắc

ĐB Trần Hoàng Thám (TPHCM) đề nghị đưa ra lấy ý kiến nhân dân, các nhà khoa học rộng rãi và kỹ hơn trước khi phê duyệt. Nhìn thì đồ án công phu, nhưng nội dung lại sơ sài. Phải tính đến cả khía cạnh kinh tế nữa. Dự định tốt nhưng nhiều nơi bà con còn nghèo đói, lạc hậu, không thể vì ước mơ Thủ đô hiện đại mà hy sinh chỗ khác.

ĐB Ngô Minh Hồng cho rằng, qui hoạch phải thể hiện được bản sắc của Hà Nội – cái mà người ta nhớ và yêu Hà Nội là những cái Hà Nội đang có. “Thủ đô có nhất thiết phải quá to, quá rộng không, hay đây lại là một cái bệnh hoành tráng nữa?”- ĐB Hồng đặt câu hỏi.

Theo ĐB Tất Thành Cang (TPHCM) thì thời gian quá ngắn, tài liệu cũng quá ít để ĐB góp ý có chiều sâu. Thông tin cô đọng đến mức chúng ta không biết nó thế nào. Bộ phim minh họa cho ĐB xem dường như lấy lại phim khi mở rộng Hà Nội, thay nhạc đệm, lời bình, rất đẹp mắt, nhưng không thấy bóng dáng Hà Nội hiện nay ở đâu.

“Triết lý phát triển là gì, phải có triết lý để từ đó hình thành quy hoạch. Quy hoạch đúng, tự nó sẽ tạo ra tài chính và nguồn lực để phát triển. Nhưng trong quy hoạch không nêu ra được. Quá nhiều vấn đề bất cập nổi lên, qua tài liệu cho thấy chúng ta đang xới cả Hà Nội lên hết – đó là bất cập giữa ước mơ của người vẽ với khả năng thực hiện đồ án” – ĐB Cang băn khoăn.

Cả Hà Nội lên cơn sốt đất

ĐB Nguyễn Ngọc Đào kể: “Tôi vừa đi Đồng Mô. Ở đó tôi mua cái trang trại 100 triệu, bây giờ người ta bảo “bác bán một tỷ em mua”, dù mười năm nay vẫn hoang sơ như cũ, nắng nóng không chịu nổi. Tôi muốn đặt câu hỏi, làm quy hoạch, chúng ta có dự liệu sự rối ren về đất đai không? Dân cũng hỏi là liệu có ông nào có mấy trăm hécta ở đó không, để rồi mở cái quy hoạch ra trục lợi?

ĐB Đặng Văn Khanh (Hà Nội) cho biết, khi quy hoạch thì cơn sốt đất đã nổi lên ở những vùng như Sơn Tây, Ba Vì, Đan Phượng… Có khu đất sau một đêm tăng lên hàng chục triệu đồng/m2. Đồ án quy hoạch đã gây nên cơn sốt đó. Nếu không công khai rõ phân kỳ thực hiện, cứ chung chung như thế này, cả Hà Nội sẽ lên cơn sốt đất.

ĐB Phạm Thị Loan nói, Quốc hội đang bàn thì mấy ngày nay ở ngoài đất đai rất sôi động, nhất là khu vực trục Thăng Long. Vì sao nó lại sốt như thế? Tôi nhìn xem 5 đô thị vệ tinh có cái gì mới không, nhưng không có gì. Trục Thăng Long thành dự án cả rồi, xây nhà biệt thự, villa cao cấp để bán, phải chăng là sự hợp thức hóa các dự án đã cấp phép rồi.

“Tôi cảm nhận có cái gì đó không bình thường ở hành lang Thăng Long này. Vẽ cái trục này rất đẹp, đẹp như thế thì người dân chạy đến đây mà mua đất chứ còn gì nữa” – ĐB Loan nói.

Nguyễn Tuấn (Tiền Phong)

——————–

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm: Làm trục Thăng Long là lãng phí

Đồ án đề xuất làm trục Thăng Long, tôi thấy rất phân vân vì nó rất gần đường Láng – Hòa Lạc, chỉ cách 4 km. Chắc là làm tuyến đường này liên quan đến việc dời cơ quan hành chính, nhưng cá nhân tôi không đồng ý xây dựng, vì lãng phí.

Đối với việc dời trung tâm hành chính lên Ba Vì, đồ án nói sau 50 năm nữa mới chuyển nhưng tôi cũng thấy phân vân. Trong Chính phủ cũng có nhiều ý kiến khác nhau, băn khoăn về vấn đề này.

Hiện nay, đã có nhiều bộ chuyển ra ngoài, xây to tướng tại khu Mỹ Đình. Ngay Bộ Ngoại giao cũng đang xây, công trình có giá trị đến 100 năm, nếu sau này ta lại dồn hết về chân núi Ba Vì đâu có đơn giản, có phải chuyển ngay được đâu.

Tôi nghĩ Quốc hội nên thảo luận kỹ lại hai vấn đề trên.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Đinh Xuân Thảo

Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Đinh Xuân Thảo: Cẩn trọng với những nhóm lợi ích

Rõ ràng ở đây có những nhóm lợi ích khác nhau. Có người nhắn tôi sẵn sàng mời các đồng chí lên Ba Vì ăn uống để họ trình bày ý tưởng của mình. Nói vậy để thấy trong đồ án này phải hết sức cẩn trọng với những nhóm lợi ích. Ngoài ra, quy hoạch thủ đô phải trên cơ sở chiến lược phát triển kinh tế – xã hội.

Trong khi chúng ta chưa có căn cứ dự báo phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục của thủ đô. Quy hoạch đô thị đi trước quy hoạch kinh tế- xã hội như đồ án này là không hợp lý, thiếu căn cứ khoa học. Đồ án nói Hà Nội “tựa núi nhìn sông” nhưng cũng có ý kiến cho rằng làm như trong đồ án thì “đi mắc núi về mắc sông”.

Nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Cao Sỹ Kiêm

Nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Cao Sỹ Kiêm: Phải liệu cơm gắp mắm

Sáng nay tôi có dự buổi nghe ý kiến các nhà khoa học do Văn phòng T.Ư Đảng tổ chức, có 8 ý kiến phát biểu thì đều bày tỏ băn khoăn. Hiện nay tầm nhìn, cách làm quy hoạch của chúng ta rất kém, quy hoạch chỉ sống được bình quân là 5 năm. Đã có quy hoạch gây tai họa lớn mà chúng ta không rút được kinh nghiệm.

Đồ án đề xuất xây dựng đại lộ trung tâm, mặt cắt 350 m. Chúng ta đang còn chậm phát triển, làm đường to thế làm gì trong khi đã có các tuyến đường liền kề và giao thông có tắc nghẽn gì đâu. Chả nhẽ làm tuyến đường chỉ để sau này cán bộ đi làm trên Ba Vì cho nhanh, phải “liệu cơm gắp mắm” thế nào chứ?

Chúng ta làm quy hoạch mà thực trạng nắm không hết, chưa được đánh giá đầy đủ. Chúng ta dự báo kinh tế cũng chỉ có tầm nhìn 5 năm. Tôi e rằng thực hiện đồ án này không phải là 90 tỷ mà sẽ thành 200- 300 tỷ đô la. Không thể phóng ra một câu là 90 tỷ đô la mà chưa nắm được diễn biến sau này thế nào.

Chúng ta đã tính ảnh hưởng đến nợ công, ảnh hưởng đến cán cân thanh toán, bội chi ngân sách thế nào chưa?

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Phúc

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Phúc: Quốc hội phải có nghị quyết bày tỏ chính kiến

Theo Luật Quy hoạch đô thị, Quốc hội không phải là cơ quan phê chuẩn quy hoạch. Nhưng với đồ án lớn này, Quốc hội nên thể hiện chính kiến bằng việc ban hành một nghị quyết. Trong đó, yêu cầu Chính phủ lưu ý những vấn đề quan trọng, giải trình, làm rõ những ý kiến đại biểu Quốc hội đã nêu, trước khi phê duyệt.

Cần làm rõ trình độ của tư vấn nước ngoài, có phải những tư vấn này chuyên đi lập quy hoạch các thủ đô lớn không? Các nhà tư vấn quốc tế đã hiểu về Việt Nam chưa, từ kinh tế, văn hóa, lịch sử Hà Nội.

Hà Nhân ghi – Ảnh: Hồng Vĩnh (Tiền Phong)

Ông Nguyễn Đỗ Dũng - Quy hoạch sư trưởng, Cty Tư vấn Thanh Bình

Vấn đề quy hoạch chung Hà Nội mỗi lần được nhắc đến, được mang ra bàn thảo rộng rãi dường như lại kéo theo một cơn sốt đất.

Nhìn vào quy hoạch chung này Quy hoạch sư trưởng Nguyễn Đỗ Dũng (ảnh), Cty Tư vấn Thanh Bình (TPHCM) mong ước nhiều điều, trong đó có ước muốn quy hoạch chung Hà Nội sẽ không phải là một dự án bất động sản lớn, dẫn đến những cơn sốt nhà mà người nghèo luôn chịu thiệt.

Quy hoạch chung thủ đô Hà Nội nhấn mạnh chuỗi đô thị mới với nhà nhiều tầng, đường cao tốc thẳng cánh, anh thấy thế nào?

Đường cao tốc và nhà cao tầng dường như là lựa chọn không thể tránh khỏi không chỉ bởi vì chúng hấp dẫn về hình thức đối với một xã hội còn đang ở mức phát triển thấp mà còn vì chúng mang lại những tiện ích và công năng cho một đời sống đô thị hiện đại, những yêu cầu mà đường làng và nhà ba gian-hai chái truyền thống không thể đáp ứng. Đường cao tốc và nhà cao tầng cần được khuyến khích ở Việt Nam bởi chúng là câu trả lời tức thì cho những vấn nạn hiện tại về giao thông, nhà ở, và đô thị hóa đất nông nghiệp.

Tuy nhiên, lối quần cư truyền thống có nhiều giá trị vô hình như “tình làng nghĩa xóm”. Những giá trị đó không chỉ là một phần của đời sống tinh thần mỗi người Việt mà còn bởi chúng định nghĩa chúng ta là ai trong một thế giới toàn cầu hóa. Đấy chính là lợi thế cạnh tranh của Việt Nam và của những thành phố giàu truyền thống như Hà Nội.

Ngay cả mô hình làng của Việt Nam, thú vị thay, lại có nhiều điểm tương đồng với mô hình “đơn vị láng giềng” mà Clareance Perry phát minh tại New York, Mỹ, vào đầu thế kỷ 20 sau hàng loạt nghiên cứu xã hội học. Như vậy, kể cả trong một lĩnh vực hiện đại vốn được du nhập từ tây phương như quy hoạch đô thị, văn hóa và di sản của chúng ta có rất nhiều kinh nghiệm giá trị mà dường như bị quên lãng.

Nhìn từ góc độ ấy, tôi và nhiều đồng nghiệp luôn đặt ra câu hỏi “Làm sao để đường cao tốc, nhà cao tầng và đô thị hiện đại phải là những phiên bản Việt với rất nhiều tiếp thu từ chính truyền thống của chúng ta và được thiết kế cho người Việt, xứng đáng với tính cách và tinh thần Việt?”.

Phải học hỏi truyền thống, liệu đằng sau nghĩa vụ ấy có đi kèm lòng tự ái dân tộc?

Không hẳn. Đấy còn là cơ hội để các nhà quy hoạch, các kiến trúc sư và kỹ sư xây dựng trẻ thế hệ chúng tôi thành công trên chính quê hương mình.

Không ít ý kiến hài lòng nhưng…

Có người từng là quan chức, thậm chí từng là bộ trưởng Bộ Xây dựng, cũng bày tỏ thất vọng trước những thiếu sót trong quy hoạch chung.

Tôi nghĩ cũng có không ít ý kiến hài lòng, hồ hởi với bản quy hoạch chung Hà Nội đấy chứ. Nhiều ý kiến trái chiều về một bản quy hoạch là bình thường, nhất là đối với một thành phố quan trọng và để lại nhiều cảm xúc như Hà Nội. Vấn đề đặt ra là những ý kiến trái chiều đó được tiếp nhận và xử lý thế nào thôi.

Điều tôi cảm thấy tiếc là quy hoạch Hà Nội vẫn thực hiện theo phương pháp tiếp cận từ trên xuống. Chính quyền thuê chuyên gia thực hiện quy hoạch theo đề bài do chính quyền đặt ra và sau đó lấy ý kiến nhân dân. Lẽ ra, để đạt được đồng thuận, nên có sự tham gia của dân ngay từ khi xây dựng tầm nhìn cũng như mục tiêu của đồ án.

Và đồ án nếu chưa thành công cũng do một số khó khăn?

Thời gian là một thách thức lớn của đồ án quy hoạch chung khi phải triển khai trong vòng hơn một năm trong khi nguồn thông tin thống kê (dân số, giao thông, kinh tế, môi trường, v.v…) và bản đồ của chúng ta còn sơ sài. Có lẽ đây là một kỷ lục thế giới mới về lập quy hoạch chung một siêu thành phố.

Mặt khác, tôi nghĩ 7 triệu USD là quá nhiều để thực hiện một đồ án nặng về thể hiện như chúng ta đã thấy. Nhưng sẽ là không đủ để thực hiện một đồ án hoàn chỉnh với những nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế, dân số, môi trường, giao thông, quản lý đô thị, như nhiều người kỳ vọng.

Theo anh, tiêu chí nào là tiên quyết để lựa chọn nhà tư vấn?

Cái này, nhờ anh hỏi Bộ Xây dựng hộ tôi. Thông qua chính website của các thành viên trong liên doanh tư vấn PPJ thì, dường như đồ án quy hoạch chung Hà Nội là kinh nghiệm mới mẻ đối với họ. Jina và Perkin Eastman đều là các Cty kiến trúc đơn thuần và Posco là một tập đoàn công nghiệp. Những kinh nghiệm trước đó của Jina và Perkin Eastman chỉ rút ra từ xây dựng những khu đô thị mới với mục đích rõ ràng của khách hàng là đầu tư xây dựng nhà ở, văn phòng, khu thương mại dịch vụ, để kinh doanh.

Hà Nội không phải là dự án bất động sản

Suvendu đến từ tổ chức Drik, Ấn Độ, chỉ thích khám phá phố cổ Hà Nội đông đúc chật hẹp thay vì đến các khu cao tầng (Ảnh: Quốc Dũng)

Nếu quy hoạch chung Hà Nội giống những dự án mà các Cty trên đã thực hiện thì công việc của nhà tư vấn khá đơn giản?

Gần như thế. Họ chỉ việc tạo ra không gian đô thị đẹp với số lượng công trình được tính toán theo kế hoạch kinh doanh của nhà đầu tư. Nhưng Hà Nội không phải là một dự án bất động sản.

Vậy các nhà tư vấn phải làm gì?

Tư vấn phải làm những việc vô cùng phức tạp và khó khăn trong điều kiện Việt Nam như dự báo tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng dân số, nhu cầu việc làm, xác định chức năng kinh tế – xã hội cho từng thành phố vệ tinh, đề xuất giải pháp bảo tồn phố cổ hay tính toán nhu cầu giao thông, giải pháp chống kẹt xe hay xác định khu vực môi trường cần bảo tồn, v.v…

Anh thấy thế nào khi các nhà chuyên môn trong từng lĩnh vực cụ thể thất vọng về chất lượng đồ án?

Tôi không ngạc nhiên. Danh sách công việc mà tư vấn phải làm còn rất dài. Với 7 triệu USD, chúng ta đã giao phó cho một liên doanh nước ngoài công việc rất khó khăn là biến một thành phố còn ngổn ngang và lộn xộn với ba triệu dân đô thị và ba triệu dân nông thôn thành một thành phố vô cùng thịnh vượng và tươi đẹp. Bất cập trong đồ án không thể chỉ do tư vấn. Cách chúng ta ra đề bài và thực hiện quy hoạch vẫn chưa rũ bỏ tư duy của một thời bao cấp.

Một thành phố không phải là một đối tượng thiết kế mà là một tiến trình xã hội. Chúng ta có thể xây dựng khu Phú Mỹ Hưng ở TP Hồ Chí Minh trong vòng 10 năm. Nhưng để Hà Nội trở thành như hôm nay, cần 1.000 năm. Trong 1.000 năm đó, hàng triệu triệu người đã tham gia, từ làm đường, xây nhà, đắp đê cho đến việc trồng giàn hoa giấy trước nhà. Nhiều thế hệ đã kiến tạo nên Hà Nội như hôm nay bằng chính những hành vi đời thường của mình.

Nhưng hãy thử xem lại những bức ảnh Hà Nội 20 năm qua, tức khoảng thời gian gần ta nhất, ta sẽ thấy đó là một thành phố rất khác so với những gì chúng ta hình dung trước đó. Năm 1990, ai có thể dự đoán Hà Nội 20 năm sau sẽ tràn ngập xe máy, ô tô, và cao ốc?

Nhưng làm sao để có thể dự báo và định hình đô thị 20 năm sau?

Ở hầu hết các quốc gia phát triển, người làm quy hoạch không phải là kiến trúc sư, mà là nhà quy hoạch với chuyên môn về kinh tế học, dân số học, địa lý học, chính trị học, tương lai học, v.v… Rất nhiều người trong số đó còn nghiên cứu về những vấn đề như thị trường dầu mỏ.

Điều dễ nhận ra là các nhà quy hoạch Việt Nam, vốn chủ yếu có nền tảng là lĩnh vực kiến trúc, dễ sa đà vào hình thức tác phẩm hơn là tính hợp lý, khả năng vận hành trong hiện tại và tương lai, cũng như triết lý và mô hình tổ chức xã hội đằng sau mỗi ý đồ quy hoạch.

Quá đắt nếu…

Anh thấy các dự án phát triển khu đô thị nổi bật từ Bắc chí Nam ra sao?

Hầu hết những nơi có dịp thăm quan, tôi thấy những yêu cầu quan trọng của đời sống thường nhật vẫn chưa được quan tâm đúng mức như chỗ đậu xe, điểm thu gom rác thải, chống ồn, hạn chế giao thông ngoại khu hay đảm bảo dịch vụ công cộng và công viên cây xanh trong bán kính đi bộ trung bình.

Tại một khu đô thị mới như Trung Hòa – Nhân Chính của Hà Nội, vỉa hè vẫn được sử dụng vào việc đậu ô tô và xe máy hơn là đi bộ. Hay trên một trục đường chính mới mở của thành phố Biên Hòa, một đoạn vườn hoa bên đường bị biến thành điểm gom rác thải.

Nhưng đó có vẻ chỉ là những chi tiết nhỏ?

Nếu những điều nhỏ nhặt ấy không được quan tâm, chất lượng của sản phẩm thiết kế, những khu đô thị và cuộc sống trong đó, sẽ giảm sút và nhiều rủi ro. Chẳng hạn 70% diện tích của TP Hồ Chí Minh nằm trong vùng ngập triều nhưng quy hoạch chung năm 1998 không hề đề cập “chi tiết nhỏ” ấy.

Những dự án như Phú Mỹ Hưng được cho là làm biến đổi những đầm lầy hoang sơ thành đô thị hiện đại? Đấy chẳng phải là tích cực của quy hoạch đô thị sao?

Nhưng chưa ai đặt câu hỏi liệu có phải những dự án như vậy đang đẩy rủi ro lụt lội cho các khu vực khác của thành phố, bởi san lấp một diện tích đầm lầy, đất ruộng là lấy đi một diện tích vốn có khả năng trữ lượng nước tương đối lớn. Phát triển Nam Sài Gòn là hợp lý nếu có tầm nhìn xa nhằm đảm bảo phát triển một khu vực không làm gia tăng rủi ro cho một khu vực khác.

Anh có góp ý gì nữa không cho những người làm quy hoạch chung Hà Nội?

Tôi mong quy hoạch chung Hà Nội không phải là một mô tả về tương lai Hà Nội 20-40 năm nữa như một dự án bất động sản lớn, dẫn đến những cơn sốt nhà đất mà người nghèo luôn chịu thiệt. Tôi mong quy hoạch chung Hà Nội phải là công cụ giải quyết các vấn nạn đô thị hiện tại và là ngọn lửa thắp sáng trong trí tưởng tượng của các thế hệ sau, đó về một thủ đô đi đến tương lai tươi sáng hơn. Mong chúng ta trả số tiền 7 triệu USD không phải chỉ để nhìn thấy mơ ước của mình trên video, ảnh phối cảnh và sa bàn kiến trúc để, ngày nào đó, quy hoạch chung Hà Nội trở thành quy hoạch treo khổng lồ.

Để đạt được mong ước ấy, để thành công trên chính quê hương mình, một trong những việc cần làm ngay là phải sớm đi đến nhận thức rằng, kiến trúc sư chỉ có thể làm quy hoạch chung Hà Nội nếu anh ta có kiến thức về tất cả những vấn đề mà một đô thị lớn như Hà Nội phải đối mặt.

Quốc Dũng (thực hiện)

Người dân thủ đô xem sa bàn quy hoạch Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn tới năm 2050 tại TT Triển lãm Vân Hồ, Hà Nội.

Một số bộ ngành lại đang xây trụ sở mới

Hôm qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Đồ án quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Ông Quân cho biết: Bộ Xây dựng đã phối hợp với UBNDTP Hà Nội chỉ đạo liên danh tư vấn làm việc với các bộ, ngành liên quan, tổ chức lấy ý kiến các chuyên gia, hội nghề nghiệp.

Đồng thời, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ đã lựa chọn 2 tư vấn quốc tế là Worley Parsons của Úc và Vùng ILede France của Pháp tham gia phản biện quy hoạch và được Hội đồng thẩm định Nhà nước cho ý kiến.

Các ý kiến khẳng định, quy hoạch đã đạt yêu cầu của một đồ án quy hoạch chung và tiếp tục bổ sung các ý kiến của tư vấn phản biện để trình duyệt vào tháng 6-2010.

Băn khoăn

Ủy ban Kinh tế cho rằng cần đánh giá sâu hơn thực trạng quy hoạch, thực hiện quy hoạch đã có nhất là quy hoạch chung Hà Nội đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại QĐ 108/1998.

Ủy ban lưu ý Đồ án cần thể hiện mối quan hệ kế thừa với các quy hoạch đang có, giảm thiểu xung đột, phủ định các các định hướng đang được thi công xây dựng, tiếp tục giải quyết các bất hợp lý để phát triển thủ đô sau khi mở rộng; lưu ý tính khả thi phương án tổng vốn xây dựng hạ tầng khung của Hà Nội (dự kiến đến 2050 khoảng 90 tỷ USD).

Một số ý kiến cho rằng, việc đặt trung tâm hành chính quốc gia tại Ba Vì là không phù hợp cả về mặt quốc phòng, an ninh và văn hóa; đồng thời không nên tách trung tâm hành chính về Ba Vì trong khi trung tâm chính trị vẫn ở Ba Đình.

“Thời gian thực hiện đồ án chỉ có mấy tháng có đảm bảo chất lượng không hay phải làm gấp vì có mục đích gì khác? Khả năng giữ quy hoạch thế nào, chúng ta từng có nhiều quy hoạch dời đô về Xuân Hòa từng thất bại” -  Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận lo lắng.

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính-Ngân sách Phùng Quốc Hiển băn khoăn: “Nguồn lực chủ yếu là từ đất và ngân sách. Nhưng một năm Hà Nội thu trên 72 ngàn tỷ đồng, cho dù tăng trưởng 15%/năm, toàn bộ thu cũng khó đủ đầu tư. Ngân sách không có tích lũy, đầu tư xây dựng cơ bản phải đi vay, nếu không có chính sách đặc thù thì đây là cả một vấn đề phải tính”.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng – An ninh Lê Quang Bình, qui hoạch của ta còn thiếu tính khả thi, vẽ đẹp nhưng làm lại thấy không đẹp. Trao quyền cho Hà Nội đến đâu, quy chế thế nào quy hoạch được thực hiện nghiêm…

Chia sẻ với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân nói sẽ xem xét, tiếp thu các ý kiến để làm rõ những vấn đề đặt ra. “Về trung tâm hành chính mới, quy hoạch chỉ đặt vấn đề có quỹ đất dự phòng” -  Ông Quân nói.

Nguyễn Tuấn (Tiền Phong)

Có ý kiến Đại biểu Quốc hội còn băn khoăn với định hướng của Đồ án “Kết thúc trục Thăng Long là khu đất dự trữ xây dựng các công trình của Chính phủ sau năm 2050, bao gồm trụ sở của các Bộ, ngành, cơ quan Chính phủ, các công trình văn hóa…” trong điều kiện hiện nay một số bộ, cơ quan Trung ương đã và đang xây dựng trụ sở làm việc mới… (TTXVN)

Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng VN – Tiến sỹ Phạm Sỹ Liêm cho rằng nếu không có biện pháp hữu hiệu thì vùng vành đai xanh dễ dàng bị cơn sốt bất động sản thôn tính.

Để tình trạng trên không xảy ra, ông Liêm cho rằng, cần hình thành trong vùng vành đai xanh một nền sản xuất nông nghiệp hiện đại, khép kín với năng suất cao hơn nhiều lần hiện nay.

* Thưa ông, phải bảo vệ vành đai xanh thế nào trong khi hiện nay chúng ta đang có xu hướng đô thị hóa nông thôn Hà Nội? Chính vùng đất được quy hoạch thành vành đai xanh cũng đang có hàng trăm dự án bất động sản?

Vùng rau xanh ở Tây Tựu - Ảnh: Nguyễn Minh Tuấn / Tiền Phong

Lần dự thảo này nhóm tư vấn đã quan tâm hơn tới phát triển nông nghiệp nông thôn. Cái đó là một quan điểm tốt, tuy nhiên chưa cụ thể. Theo ý tôi, trong vành đai xanh phải là nông nghiệp – đô thị. Đây là một khái niệm mới. Tức là nó không phải là nông nghiệp sản xuất lương thực mà sản xuất thực phẩm tươi sống như rau, quả và các loại thịt, trứng… Đồng thời, sản xuất gắn với chế biến, phân phối khép kín.

Thực phẩm tươi sống từ nơi sản xuất phải đến thẳng tay người tiêu dùng nhanh nhất, không nên qua tay anh này, anh nọ rồi mới đến người tiêu dùng. Như thế sẽ làm mất lợi thế của đô thị có vành đai xanh.

Trên thế giới rất coi trọng vấn đề này, chẳng hạn như Thâm Quyến (Trung Quốc). Cái lợi ở chỗ, qua chế biến sẽ bớt mang rác vào thành phố. Ví dụ rau quả đã chế biến sạch mua về nhà không phải loại bỏ nhiều. Đằng này mớ rau muống mua ngoài chợ về phải bỏ một phần ba.

Về công nghệ, phải chọn loại hiện đại, hay công nghệ thẳng đứng: ví dụ chuồng chăn nuôi gia súc thẳng đứng sẽ bớt sử dụng diện tích đất. Nông nghiệp đô thị sẽ tạo ra giá trị sản phẩm rất lớn trên một hécta đất.

* Tức là phải thay đổi nền sản xuất hiện nay?

Hà Nội mới phấn đấu đạt 150 triệu đồng /ha đất. So với cả nước là khá cao, nhưng vẫn chưa đủ sức chống lại áp lực của thị trường bất động sản. Bởi giá trị đó tính ra còn quá rẻ: Một hécta phải đền bù, 3 năm liền lợi nhuận cũng chỉ được nửa tỷ đồng! Cho nên phải nâng giá trị từ đất lên nữa, để ai muốn sử dụng đất đó sẽ phải bỏ ra một giá trị lớn hơn.

Như vậy, người ta mới không tùy tiện lấy đất, mới chống được cơn sốt mua bán đất ngoại thành hiện nay. Ngược lại, dân đói thì chỉ mong có người mua để bán đất, nhưng khi giá trị sản xuất tăng lên người ta sẽ phải bám đất để sản xuất. Còn nếu sản xuất thừa ra sẽ cung ứng nơi khác, thậm chí xuất khẩu.

Người nông dân sẽ có công ăn việc làm ổn định, tuy chưa giàu nhưng cũng sống sung túc trên mảnh đất của họ. Cho nên, phải phát triển nông nghiệp đô thị mới có thể giữ được vành đai xanh không chỉ bằng pháp lý mà còn cả bằng biện pháp kinh tế.

Làm rõ vị trí vùng núi Ba Vì – Sơn Tây

* Ông thấy sao khi trong quy hoạch, tiếp sau hành lang xanh là các đô thị vệ tinh như Xuân Mai – Hòa Lạc – Sơn Tây và khu đất dự trữ để xây dựng trung tâm hành chính quốc gia mới ở chân núi Ba Vì?

Trong hệ thống các đô thị vệ tinh, tôi cho rằng cần làm rõ vị trí của nó với đô thị lõi, phải tạo sức hút để kéo giãn dân cư trong đô thị lõi. Nhưng tôi muốn bổ sung một số ý nhỏ – đó là đô thị Sơn Tây bị quên mất một vị trí rất quan trọng: đây được coi là một đô thị văn hóa, khu dịch vụ y tế, du lịch nghỉ dưỡng, nông nghiệp sinh thái…

Người ta quên rằng, Sơn Tây từ thời Lê -Trịnh đã được coi là một trạm trấn quân sự để bảo vệ Thủ đô. Hiện nay, Sơn Tây cũng có các cơ sở quân sự ở đó, có các gia đình quân nhân. Đô thị phải chăm lo đời sống việc làm cho quân nhân để họ yên tâm bảo vệ tổ quốc – do đó phải đặt ra một nhiệm vụ để quy hoạch khu vực Sơn Tây với những đặc điểm như vậy.

Một vấn đề cũng chưa rõ – đó là núi Ba Vì. Khu vực rừng núi Ba Vì và Vườn Quốc gia Ba Vì được quy hoạch thế nào tính từ cốt 400 trở lên phải rõ. Khi Thủ đô mở rộng, núi Ba Vì là một thắng địa, thắng cảnh – tôi chưa nói là linh thiêng thế nào – nhưng đó là một đặc điểm rất quý khi nằm bên cạnh Thủ đô có một vùng núi như vậy. Chính đặc điểm địa hình của núi Ba Vì cùng với sông Hồng tạo ra sự tương phản, nét mới của quy hoạch Thủ đô.

Nguyễn Minh Tuấn (Tiền Phong)